تحلیل سیاست‌های فضیلت و رذیلت در حوزه زنان هراتِ افغانستان و آذربایجانِ ایران با رویکرد جرم‌شناسی انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشکده حقوق و علوم سیاسیِ دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، مشهد

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، مشهد

10.22091/dclic.2026.15071.1143

چکیده

در هراتِ افغانستان و برخی مناطق آذربایجان ایران، زنان تحت تأثیر مجموعه‌ای از قواعد، هنجارها و سیاست‌های اجتماعی، فرهنگی و حقوقی قرار دارند که بر جنبه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی آنان اثر می‌گذارد. در این میان، سیاست‌های فضیلت و رذیلت به مجموعه‌ای از قواعد رسمی و غیررسمی اطلاق می‌شود که از طریق نهادهای خانواده، جامعه و ساختارهای حکومتی، الگوهای پذیرفتنی و ناپذیرفتنی رفتار زنان را تعریف می‌کند. این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش که «سیاست‌های فضیلت و رذیلت در هرات افغانستان و آذربایجان ایران چه تأثیری بر زیست زنان دارند و چگونه در شکل‌دهی به نظم اجتماعی و حقوق زنان نقش ایفا می‌کنند؟» طراحی شده است. برای این منظور، از روش پدیدارشناسی و تحلیل داده‌ها با رویکرد جرم‌شناسی جنسیت‌محور استفاده شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ‌ساختاریافته با 35 زن از هرات افغانستان و آذربایجان ایران جمع‌آوری شده است. تحلیل‌های انجام ‌شده تجارب محدودیت، خشونت، مقاومت و عاملیت فردی و اجتماعی زنان را در این دو جامعه آشکار کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌های فضیلت در هر دو جامعه شامل مجموعه‌ای از رفتارها و کنش‌هایی است که انطباق زنان با نظم‌های موجود را مشروعیت می‌بخشد. در مقابل، سیاست‌های رذیلت در هر دو جامعه دربرگیرنده کنش‌هایی است که استقلال، انتخاب‌گری و حضور زنان در عرصه‌های عمومی و آموزشی و شغلی را رسمیت می‌بخشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the Politics of Virtue and Vice in the Field of Women in Herat of Afghanistan and Azerbaijan of Iran With a Critical Criminology Approach

نویسندگان [English]

  • Hamidreza Daneshnari 1
  • Abolfazl Parvin 2
  • Marzieh Hosseini 2
1 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Iran, Mashhad
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Iran, Mashhad
چکیده [English]

In Herat, Afghanistan and some areas of Azerbaijan, Iran, women are influenced by a set of social, cultural, and legal rules, norms, and policies that affect various aspects of their individual and social lives. In the meantime, the policies of virtue and vice refer to a set of formal and informal rules that define acceptable and unacceptable patterns of behavior for women through family, community and government institutions. This study aims to answer the question, “What impact do the policies of virtue and vice have on women’s lives in Herat, Afghanistan, and Azerbaijan, Iran, and how do they play a role in shaping social order and women’s rights?” For this purpose, phenomenological methods and data analysis with a gender-based criminology approach were used. Data were collected through semi-structured interviews with 35 women from Herat of Afghanistan and Azerbaijan of Iran. The analyses conducted have revealed the experiences of limitation, violence, resistance, and individual and social agency of women in these two societies. The findings indicate that the politics of virtue in both societies includes a set of behaviors and actions that legitimize women’s conformity to existing orders. In contrast, the politics of vice in both societies includes actions that formalize women’s independence, choice and presence in public, educational and professional arenas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • virtue policies
  • vice policies
  • Afghan women
  • Azerbaijani women
  • gendered criminology
  • gender roles

مراجع

احمدی، حبیب و سعیده، گروسی (1383). «بررسی تأثیر برخی عوامل اجتماعی و فرهنگی بر نابرابری جنسیتی در خانواده‌های شهر کرمان و روستاهای پیرامون آن».مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دوره ۲، شمارهٔ 6.
برگر، پرل و لوکمان، توماس (1403). ساخت اجتماعی واقعیت. ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جوان جعفری بجنوردی و دیگران (1395). «تیپ‌شناسی تطبیقی بزه‌دیدگی زنان افغانی و ایرانی ساکن مشهد». زن در توسعه و سیاست، دوره ۱۴، شماره ۲.
جواهری، فاطمه و داریاپور، زهرا (1387). «مشکلات شغلی زنان عضو هیئت‌علمی دانشگاه»، نشریه زن در توسعه و سیاست. دوره ۶، شماره ۲.
حیدری، مختارحسین (1400). حقوق زنان در افغانستان؛ دستاوردهای گذشته و چالش‌های آینده. مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام، گزارش شماره ۴.
خداوردی، حسن (1387). «متدولوژی پژوهش کیفی». نشریه ره‌آورد سیاسی، پیاپی ۲۱.
خشک جان، زهرا (1399). برساخت‌گرایی اجتماعی و مسئله معنا. چاپ اول، تهران: انتشارات کویر.
دانش‌ناری، حمیدرضا، جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و شرافتی، ابوالفضل (1404). «تحلیل رمان هزار خورشید تابان در پرتو جرم‌شناسی جنسیت‌محور». فصلنامه جستارهای نوین ادبی، دوره 58، شماره 2.
دانش‌ناری، حمیدرضا، خسروی، پوریا و جمعه‌گی، فاطمه (1402). «ارزیابی مفهوم طبقه اجتماعی در جرم‌شناسی انتقادی: تحلیل محتوای کیفی فیلم «پلتفرم»». پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، دوره ۱۱، شماره ۲۱.
دکسردی، والتراس (1402). جرم‌شناسی انتقادی معاصر. ترجمه و تحقیق از مهرداد رایجیان‌اصلی و حمیدرضا دانش‌ناری، چاپ چهارم، تهران: دادگستر.
دلاور، علی (1383). مبانی نظری و عملی پژوهش. تهران: انتشارات رشد.
صفاری، علی (۱۳۸۳). درآمدی بر جرم‌شناسی انتقادی و انواع آن. تهران: انتشارات سمت.
طالب، مهدی و گودرزی، محسن (1383). «قومیت و جنسیت: مطالعه موردی گروه‌های قومی در سیستان و بلوچستان». نشریه زن در توسعه و سیاست، دوره ۲، شماره ۱.
عباسی‌شوازی، محمد جلال و صادقی، رسول (1384). «قومیت و الگوهای ازدواج در ایران»، نشریه زن در توسعه و سیاست. دوره سوم، شماره یک.
عسکری ندوشن، عباس، روحانی، علی و قرقچیان، زهرا (1398). «مـطالعهٔ بسترهای مردسالارانهٔ رویداد ازدواج زودهنگام در میان زنان مهاجر افغان مقیم شهر یزد». مطالعات اجتماعی ایران، دوره ۱۳، شماره ۴.
علیوردی‌نیا، اکبر و دیگران (1392). «تأثیر برچسب‌زنی بر گرایش دانشجویان به رفتارهای انحرافی». فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران. دوره ۶، شماره ۲.
کلاته رحمانی، اسماعیل و دیگران (1402). «تدوین پروتکل مصاحبه نیمه ساختاریافته با استفاده از روش پالایش پروتکل مصاحبه IPR) ) در موضوع تحلیل فرآیند مشارکت اجتماعی در طرح‌های توسعه شهری». دوفصلنامه اندیشنامه شهر، دوره ۲، شماره۱.
کوهی، کمال (1398) «بررسی کودک همسری در کشور با تأکید بر استان آذربایجان شرقی». فصلنامه حقوق کودک، دوره ۱، شماره ۳.
محمدحسن، پدرام و اوریوئی، علیرضا (1403). «نابرابری درآمدی و درهم‌تنیدگی هویت‌های جنسیت و قومیت در ایران». نشریه زن در توسعه و سیاست، دوره ۲۲، شماره ۴.
موسوی، سید علی و حسینی، سید عبدالبصیر (1394). «بررسی عوامل، زمینه‌ها و انواع جرائم ناموسی (با مطالعه موردی در افغانستان)». نشریه مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، دوره 9، شماره 32.
موسوی، سید مهدی، اِچاوز، چونا آر. و لیا ویلفردا آرای پیالنگو (1394). سوی دیگرِ نابرابری جنسیتی: مردان و خصوصیات مردانگی در افغانستان. کابل: واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان.
یمانی، نکو و دیگران (1386). «تحلیل داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار ایرانی». آموزش در علوم پزشکی، شماره۲، پیاپی 7.
Bourdieu, P. (2001). Masculine Domination. Stanford University Press.
Butler, J. (1986). “Sex and gender in Simone de Beauvoir’s Second Sex”. Yale French Studies.
Burr, V. & Dick, P. (2017). Social Constructionism. In C. Willig & W. Stainton Rogers (Eds.), The Palgrave Handbook of Critical Social Psychology. Palgrave Macmillan.
Daly, K., & Chesney-Lind, M. (1988). “Feminism and Criminology”. Justice Quarterly, 5 (4), 497-538.
Donovan, Josephine. (2001). Feminist Theory. New York. The Continuum International Publishing Group Inc.
Gravelin, C. R. (2019). Logically I Know I'm not to Blame but I Still Feel to Blame: Exploring and Measuring Victim Blaming and Self-blame of Women Subjected to Sexual Violence (PhD Thesis).
Greer, Whitney (2016). The Madonna, the Whore, the Myth: Deconstructing the Madonna/Whore Dichotomy in The Scarlet Letter, The Awakening, and The Virgin Suicides, Undergraduate Honors Thesis, University of Mississippi, Sally McDonnell Barksdale Honors College.
Heidensohn, F. (1995). Women and Crime. London: Macmillan.
Heidensohne, F. (2012). Gender and Crime: A Reader.
Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence-From Domestic Abuse to Political Terror. Basic Books.
Kandiyoti, Deniz (1988). Bargaining with Patriarchy. Gender & Society, 2 (3), 274-290
Kretchmar, J. (2021). Sociological Theory: Social Constructionism. EBSCO Knowledge Advantage.
Lombroso, Cesare (1876). The Criminial Man. Duke University Press.
Murray, J. D., Spadafore, J. A., & McIntosh, W. D. (2010). Belief in a Just World and Social Perception: Evidence for Automatic Activation. Social Psychology.
Manusov, Valerie & Spitzberg, Brian H. (2008). Attribution Theory: Finding Good Cause in the Search for Theory. In Baxter, Leslie A. & Braithwaite, Dawn O. (Eds.), Engaging Theories in Interpersonal Communication: Multiple Perspectives. SAGE Publications.
van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.
Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Sage Publications.
Ross, L. (1977). The Intuitive Psychologist and his Shortcomings. Distortions in the Attribution Process. In L. Berkowitz (Ed.), Advances in Experimental Social Psychology (Vol. 10, PP. 174–177). New York: Academic Press.
Purdy, E. R. (2021). Victim Blaming. Research Starters Home. EBSCO Knowledge Advantage.
Seale, Clive (1999). The Quality of Qualitative Research. Sage Publications.
Schwartz, L. et. al. (2024). Economic Constraints and Gendered Rules: Understanding Women’s Perspectives of How Government-imposed Restrictions Impact Women’s Mental Health and Social Wellbeing across Afghanistan.
Sillars, A. L. (1980). “Attributions and Communication in Roommate Conflicts”. Communication Monographs, 47, 180-200.
Tapper, Nancy (1991). Bartered Brides: Politics, Gender and Marriage in an Afghan Tribal Society. Cambridge: Cambridge University Press.
Van Kaam, A. (1966). Existential Foundations of Psychology. Oxford: Duquesne University Press.
Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Oxford: Basil Blackwell.
Walklate, S. (2004). Gender, Crime and Criminal Justice. Cullompton: Willan Publishing.
آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی
دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 10
تابستان 1405
تیر 1405
صفحه 57-97

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار