معادله جهل و شبهه در حقوق کیفری ایران، فقه امامیه و رویه قضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه مازندران، مازندران، ایران

10.22091/dclic.2024.2810

چکیده

در مواردی که شرایط مسئولیت کیفری در مرتکب جرم احراز شود، اِعمال کیفر را در پی خواهد داشت. اما، گاهی اوقات به دلیل جهل و یا شبهه‌ای که برای مرتکب جرم یا دادرس ایجاد می‌شود، در تحقق مسئولیت کیفری تردید به وجود می‌آید. در این صورت، عالم بودن در مقابل جاهل بودن قرار می‌گیرد تا در خصوص کسانی که در فرآیند دادرسی کیفری مدعی جهل و یا شبهه می‌شوند، قضاوت گردد. در این راستا، تلقی یکسان از مفهومِ جهل و شبهه در مواد قانونی و میزان تأثیرگذاری آن‌ها در سقوط کیفرهای مختلف ممکن است باعث بی‌تعادلی در اجرای عدالت شود، درحالی‌که شناساییِ دقیق و ایجاد تعادل بین جهل و شبهه منجر به پیامدهایی خواهد شد که خروجی آن ازلحاظ مسئول شناختن مرتکب پُراهمیت است. باوجوداین، در برخی مواد قانونی که مرتبط با مسئولیت کیفری، جرائم شرعی و یا ادله اثبات آن‌ها می‌باشند، نه‌تنها توازنی بین مفاهیم یادشده برقرار نشده، بلکه بررسی آرای دادگاه‌های کیفری حاکی از اختلاف‌نظرهایی درباره جهل و شبهه است. ازاین‌رو، نوشتار حاضر با تکیه‌بر روشی توصیفی‌ـ‌تحلیلی درصدد برآمده است که جایگاه نامتوازن جهل و شبهه را در موضوع‌های یادشده ترسیم و راه‌کارهایی نظیر ارائه ضابطه برای تمییز شبهه را به قانون‌گذار ایرانی پیشنهاد کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The equation of ignorance and doubt in Iranian criminal law, islamic jurisprudence and judicial procedure

نویسندگان [English]

  • َAmir Etemadi 1
  • Mehran Zalipoor Modab 2
1 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Qom University, Qom, Iran
2 Ph.D. Student in Criminal Law, Mazandaran University, Mazandaran, Mazandaran, Iran
چکیده [English]

In cases where the conditions of criminal responsibility are met in the perpetrator of the crime, punishment will follow. But sometimes, due to ignorance or doubt that is created for the perpetrator of the crime or the judge, there is uncertainty in the realization of criminal responsibility. In this case, being knowledgeable is compared to being ignorant in order to judge those who claim ignorance or doubt in the criminal proceedings. In this regard, the same perception of the concept of ignorance and doubt in legal articles and their impact on the fall of different punishments may cause an imbalance in the administration of justice, while the accurate identification and balancing of ignorance and doubt will lead to consequences that its output in terms is important in terms of being responsible for the perpetrator. Nevertheless, in some legal articles which are related to criminal responsibility, religious offences and its criminal evidence, not only a balance has not been established between the mentioned concepts, but the examination of the decisions of the criminal courts indicates differences of opinion about ignorance and doubt. Therefore, based on descriptive-analytical method, this article aims to draw the unbalanced position of ignorance and doubts in mentioned issues and to propose solutions such as providing a criterion for distinguishing doubt to the Iranian legislator.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ignorance
  • doubt
  • rule of Dare
  • criminal liability
  • religious offences
  • criminal evidence