واکاوی ماهیت اعدام های قانون تشدید مجازات جاسوسی 1404 از چشم انداز فقه مذاهب خمسه و حقوق افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدیر گروه حقوق کیفری و جرم شناسی دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی

10.22091/dclic.2026.18009.1217

چکیده

قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری‌کنندگان با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» مصوب مهرماه ۱۴۰۴، رویکردی سخت‌گیرانه‌تر نسبت به سوابق تقنینی اتخاذ نموده و برای نخستین بار، در موارد متعدد مجازات اعدام را پیش‌بینی کرده است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی، تحلیلی و اجتهادی و با ابزار کتابخانه‌ای، به واکاوی ماهیت فقهی مجازات اعدام تعیینی در این قانون با نگاهی تطبیقی به سایر مذاهب اسلامی و حقوق افغانستان می‌پردازد.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ماهیت اعدام‌ها با ابهام فقهی مواجه است؛ اگر این کیفر از باب حدود باشد، شرایط آن به‌هیچ‌وجه تصریح نشده و اگر ماهیت تعزیری داشته باشد، مشروعیت اعدام تعزیری در فقه امامیه و سایر مذاهب اسلامی نیازمند واکاوی است. به نظر می‌رسد قانون‌گذار در احتمالی راجح، تلاش کرده با الحاق تبصره‌های ۳ و ۴ به ماده ۱، مصادیق جرم «افساد فی‌الارض» را به‌طور قاطع تعیین کند که در این امر موفق نبوده است. در احتمال دیگر، ممکن است با حذف ارجاع به ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی و به‌دلیل ایراد شورای نگهبان، اعدام تعزیری را بر اساس مصلحت و قاعده حفظ نظام وضع کرده باشد.
از منظر تطبیقی، اعدام تعزیری در غالب مذاهب اهل‌سنت برای جرایم مخاطره‌آمیز علیه امنیت دولت و نظم عمومی پذیرفته شده است؛ کما اینکه قانون جزای افغانستان مبتنی بر فقه حنفی نیز موارد متعددی از آن را تحت عنوان «قتل‌السیاسه‌» به رسمیت شناخته است. در نهایت، تفاوت بنیادین ضوابط و آثار میان حد و تعزیر و ضرورت شفافیت حقوقی، بازنگری جدی در مواد یادشده را مبرهن می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Nature of Executions under the 1404 Law on Intensifying Penalties for Espionage: Perspectives from the Jurisprudence of the Five Schools and Afghan Law

نویسنده [English]

  • mohammadmahdi Alemitameh
Director of the Department of Criminal Law and Criminology, Hoda Faculty of Theology and Islamic Studies
چکیده [English]

The Law on "Intensification of Penalties for Espionage and Collaboration with the Zionist Regime and Hostile States against National Security and Interests," enacted in October 2025, adopts a significantly stricter legislative approach and, for the first time, prescribes the death penalty alongside total property confiscation for numerous offenses. Utilizing descriptive, analytical, and jurisprudential (*ijtihadi*) methods through library research, this study examines the jurisprudential nature of the mandated death penalty, incorporating a comparative perspective on other Islamic schools of thought and the legal system of Afghanistan.

The findings indicate that the nature of these executions suffers from severe jurisprudential ambiguity: if classified as *hudud*, the requisite conditions are entirely omitted; if classified as *ta’zir*, the legitimacy of capital punishment requires deeper scrutiny under Imami and other Islamic jurisprudences. It appears probable that the legislator, by adding Notes 3 and 4 to Article 1, intended to definitively delineate instances of "corruption on earth" (*ifsad fi al-ard*), though unsuccessfully. Alternatively, following the Guardian Council's objection to Article 286, the legislator may have established capital *ta’zir* based on *maslahah* (public interest) and the preservation of the state order.
From a comparative standpoint, capital *ta’zir* is accepted in most Sunni schools for high-risk security offenses. Similarly, Afghanistan's Penal Code, rooted in Hanafi jurisprudence, recognizes multiple instances under *qatl al-siyasah* (state-policy execution). Ultimately, structural differences between *hadd* and *ta’zir*, coupled with the need for legal transparency, render a serious legislative revision essential.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Execution
  • *hadd* (fixed Quranic punishment)
  • *ta‘zir* (discretionary punishment)
  • espionage
  • the principle of preserving the [social/political] order
  • the five schools of jurisprudence
  • Afghan law