دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 3 3 2026 09 23 Pakistan's Criminal Law in between the Interaction of Islamic Jurisprudence and English Law حقوق کیفری پاکستان در میان‌کنش فقه اسلامی و حقوق انگلیس 136 154 4827 10.22091/dclic.2026.17657.1212 FA روح الله اکرمی استاد گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم 0000-0002-4129-7520 Journal Article 2026 09 18 Pakistan’s common law system draws upon two sources in the realm of criminal law: Islamic jurisprudence and English law. Its English lineage is to be viewed as a legacy of the Indian law and specifically the Penal Code 1860, while the manifestation of Islamic jurisprudence is to be found in legislative developments following the country's independence. Using a descriptive-analytical approach, this study has sought to examine the mutual influences between Islamic jurisprudence and English law within the context of the country's contemporary criminal law. The findings indicate that English law has primarily persisted in the realms of general legal rules and Ta'zirat, but Islamic jurisprudence has exerted influence in the areas of Hudud, Qisas and Diyat. Within this framework, the Hanafi school has played a pivotal role in the legislative process. The movement to Islamize criminal law initially manifested through the enactment of specific regulations regarding Hudud, and subsequently, the rulings on Qisas and Diyat - covering crimes against physical integrity - were incorporated into the country's statutory law through some amendments to the English-style penal code. The aforementioned hybrid model served as a legislative template for certain countries whose penal systems were also based on the Indian Code - an example of which can be seen in Nigeria's Sharia-based criminal provisions. نظام حقوقی کامن‌لای پاکستان در قلمرو کیفری از دو آبشخور فقه اسلامی و حقوق انگلیس سیراب می‌شود. تبار انگلیسی آن را باید به‌عنوان میراثی از حقوق هند و مشخصاً کد مجازات 18۶0 در نظر گرفت و تبلور فقه اسلامی را در تحولات قانون‌گذاری بعد از استقلال این کشور جست‌وجو نمود. این پژوهش با روشی توصیفی‌تحلیلی تلاش داشته تا آثار متقابل فقه و حقوق انگلیس را در حقوق کیفری معاصر این کشور مطالعه نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد حقوق انگلیس عمدتاً در قلمرو قواعد عمومی و تعزیرات به حیات خود ادامه داده است، اما فقه اسلامی در عرصهٔ حدود و قصاص و دیات تأثیرگذار بوده است که در این چهارچوب مذهب حنفی نقش اصلی را در تقنین ایفا کرده است. نهضت اسلامی‌سازی قانون کیفری در ابتدا در قالب وضع مقررات خاصی در حدود نمود یافت و در ادامه احکام قصاص و دیات نیز از طریق برخی اصلاحات در کد مجازات انگلیسی‌تبار، در گسترهٔ جرائم علیه تمامیت جسمانی، وارد حقوق موضوعهٔ این کشور شد. مدل تلفیقی مذکور الگوی قانون‌گذاری در برخی از کشورها قرار گرفت که نظام کیفری آن‌ها هم مبتنی بر کد هند بود که نمونهٔ آن را می‌توان در مقررات کیفری شرعی نیجریه مشاهده نمود. https://dclic.qom.ac.ir/article_4827_80a1531b8976be0f8c66424e872da80a.pdf