دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 3 3 2026 09 23 Moral Damages in Offenses Entailing Diya in Iranian and Kuwaiti Law خسارت معنوی در جرائم موجب دیه در حقوق ایران و کویت 107 135 4811 10.22091/dclic.2026.16697.1193 FA امیرحسین بابائی دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسیِ دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم 0009-0003-7980-7666 مرتضی فتحی استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسیِ دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم 0000-0002-8418-6353 Journal Article 2026 07 10 Moral damages arising from crime in bodily injuries are an important aspect of victim protection and compensatory justice. In Iranian law, Note 2 of Article 14 of the Iranian Criminal Procedure Code, enacted in 2014, excludes payment of moral damages from crimes occasioning blood money and creates inequality among victims. This inequality becomes more apparent in cases of mutual conflict; for instance, a victim of insult can claim moral damages, whereas a victim of battery and wounding, having endured bodily injury, psychological suffering and reputational effects, is often limited to blood money. Using a descriptive-analytical method and comparative approach, this article examines the status of moral damages in crimes occasioning blood money in Iranian and Kuwaiti law. The findings indicate that blood money, while serving a compensatory function, does not cover all moral and personal consequences of a crime; furthermore, <em>Arsh</em> and <em>Hukumat</em> - due to their linkage with the logic of blood money and the assessment of physical injury – are not independent mechanisms for compensating psychological suffering, reputational harm or social damage. The study of Kuwaiti law shows that blood money, as compensation for bodily injury and moral damage, can be distinguished from non-material suffering. Therefore, recognizing independent, serious, and provable moral damages, with criteria for judicial assessment and prevention of double compensation, provides a more just strategy for protecting victim. خسارت معنوی ناشی از جرم در صدمات بدنی از جلوه‌های مهم حمایت از بزه‌دیده و عدالت جبرانی است. در حقوق ایران تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، پرداخت خسارت معنوی را از قلمرو جرائم موجب دیه خارج کرده و میان بزه‌دیدگان نابرابری ایجاد کرده است. این نابرابری در درگیری‌های متقابل آشکارتر می‌شود؛ زیرا به‌طور مثال بزه‌دیدهٔ توهین می‌تواند خسارت معنوی مطالبه کند، اما بزه‌دیدهٔ ضرب‌وجرح با تحمل آسیب بدنی و رنج روانی و آثار حیثیتی غالباً به دیه محدود می‌شود. مقاله حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی و رویکرد تطبیقی، جایگاه خسارت معنوی در جرائم موجب دیه را در حقوق ایران و کویت بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد دیه هرچند واجد کارکرد جبرانی است، همه آثار معنوی و شخصی جرم را پوشش نمی‌دهد و ارش و حکومت نیز به دلیل پیوند با منطق دیات و ارزیابی صدمه جسمانی ابزار مستقلی برای جبران رنج روانی، لطمه حیثیتی یا آسیب اجتماعی نیستند. مطالعه حقوق کویت نشان می‌دهد می‌توان میان دیه به‌عنوان جبران صدمه بدنی و خسارت معنوی به‌عنوان جبران رنج‌های غیرمادی تفکیک کرد. بنابراین پذیرش خسارت معنوی مستقل، شدید و قابل اثبات همراه با معیارهای تقویم قضایی و منع جبران مضاعف، راهکاری عادلانه‌تر برای حمایت از بزه‌دیده است. https://dclic.qom.ac.ir/article_4811_ffcef2a7d63a301110ab0a85ff30f2cd.pdf