دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 مقالات آماده انتشار 2026 07 06 Duress in Homicide in the Jurisprudence of the Five Schools of Islamic Law and Iranian Criminal Law اکراه در قتل در فقه مذاهب خمسه و حقوق کیفری ایران 4600 10.22091/dclic.2026.15549.1158 FA رضا الهامی استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، ایران 0000-0002-2555-5745 محمد امین فرد دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، ایران 0009-0000-8328-1618 یعقوب زمانی دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، ایران 0009-0009-1549-1192 Journal Article 2026 02 28 The issue of duress in murder is one of the complex and controversial topics in Islamic jurisprudence and the five schools of thought, holding significant importance in determining criminal responsibility. This article aims to examine the impact of duress on the liability of the coerced person (mukrah) and the coercer (mukri) in murder and to analyze the points of divergence among Shiite and Sunni jurists. The research method is a comparative and descriptive analysis of the opinions of Shiite and Sunni jurists (Hanafi, Shafi'i, Maliki, and Hanbali) in classical and contemporary jurisprudential sources. The findings indicate that in Shiite jurisprudence, the prevailing view does not consider duress as a factor absolving the direct perpetrator of liability. However, a non-dominant view, under conditions of severe duress, reduces the liability of the coerced person and attributes the resulting murder primarily to the coercer. In Sunni jurisprudence, most jurists hold both parties liable. Nevertheless, in cases of complete duress or legal ambiguity (shubha), some consider the direct perpetrator as a mere tool in the hands of the coercer, thereby negating retribution (qisas) against the former. The practical conclusion of the article suggests that the absolute transfer of liability to either the coerced person or the coercer is not entirely correct. Therefore, the penal codes of Islamic countries should clearly and explicitly stipulate the liability of both the direct perpetrator and the coercer, taking into account the complexities and varying circumstances of duress in murder. مسئله اکراه در قتل یکی از موضوعات پیچیده و بحث‌برانگیز در فقه اسلامی و مذاهب خمسه است که اهمیت زیادی در تعیین مسئولیت کیفری دارد. هدف این مقاله بررسی تأثیر اکراه بر مسئولیت مُکرَه و مکرِه در قتل و تحلیل اختلافات میان فقهای شیعه و اهل‌سنت است. روش تحقیق، تحلیل تطبیقی و توصیفی آراء فقهای شیعه و اهل‌سنت (حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی) در منابع فقهی قدیمی و معاصر می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد در فقه شیعه، دیدگاه مشهور، اکراه را موجب رفع مسئولیت مباشر نمی‌داند، اما دیدگاه غیرمشهور در شرایط اکراه شدید، مسئولیت مکره را کاهش داده و قتل صادر از او را عمدتاً به اکراه‌کننده نسبت می‌دهد. در فقه اهل‌سنت، اغلب فقها، هر دو را مسئول می‌دانند، هرچند در شرایط اکراه تام و شبهه، برخی مباشر را وسیله‌ای در دست اکراه‌کننده می‌دانند و قصاص از او ساقط می‌شود. نتیجه‌گیری کاربردی مقاله نشان می‌دهد که انتقال مطلق مسئولیت به مُکرَه یا مکرِه کاملاً درست نیست و قوانین مجازات کشورهای اسلامی باید با توجه به پیچیدگی‌ها و شرایط مختلف اکراه در قتل، مسئولیت مباشر و اکراه‌کننده را به‌صورت روشن و صریح پیش‌بینی کنند.