دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 مقالات آماده انتشار 2026 07 06 A Comparative Analysis of the Approaches of the Iranian and Egyptian Legal Systems toward the Principle of Real (Protective) Jurisdiction واکاوی تطبیقی رویکرد نظام حقوقی ایران و نظام حقوق مصر در خصوص «صلاحیت واقعی» در حقوق کیفری بین‌الملل 4599 10.22091/dclic.2026.14929.1139 FA محدثه برزگرسرای دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی قم/قم/جمهوری اسلامی ایران 0009-0009-1367-0090 محمد ستایش پور دانشیار گروه حقوق بین‌الملل دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی 0000-0001-9647-9391 Journal Article 2025 12 19 The principle of real (protective) jurisdiction constitutes one of the most significant exceptions to the territorial principle of criminal jurisdiction, allowing states to exercise criminal jurisdiction over certain offenses committed outside their territorial boundaries regardless of the offender’s nationality, provided that such conduct poses a serious threat to the fundamental and vital interests of the state. The present study aims to analyze and compare the approaches of the Iranian and Egyptian legal systems toward real jurisdiction, with a particular focus on its theoretical foundations, scope, and legal consequences in each system. In Iranian law, the Islamic Penal Code of 2013 adopts an enumerative and offense-based approach, confining real jurisdiction primarily to crimes against internal and external security, territorial integrity, and offenses affecting the credibility of state currency and official documents, while simultaneously taking into account the effects of foreign convictions and the execution of punishment abroad in determining domestic discretionary penalties. By contrast, the Egyptian legal system, while recognizing real jurisdiction over extraterritorial crimes against state security and essential national interests, places greater emphasis on the principle of ne bis in idem and more strictly limits domestic prosecution in cases where a final foreign judgment has been rendered and enforced. This research employs a descriptive–analytical methodology with a comparative legal approach, relying on statutory provisions and library-based sources. The findings indicate that both legal systems interpret real jurisdiction as an exceptional and restrictive principle aimed at striking a balance between the necessity of protecting state sovereignty and the fundamental requirements of criminal justice, although they differ notably in their treatment of the legal effects of foreign criminal judgments and the degree of flexibility in exercising such jurisdiction. اصل صلاحیت واقعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین استثناهای وارد بر اصل سرزمینی‌بودن صلاحیت کیفری، به دولت‌ها اجازه می‌دهد نسبت به برخی جرایم ارتکابی در خارج از قلمرو سرزمینی، صرف‌نظر از تابعیت مرتکب، اعمال صلاحیت کنند؛ مشروط بر آنکه فعل ارتکابی متضمن تهدید جدی نسبت به منافع اساسی و حیاتی دولت باشد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل و مقایسه رویکرد نظام حقوقی ایران و نظام حقوقی مصر در قبال این نوع صلاحیت و تبیین مبانی، قلمرو و آثار حقوقی آن در هر دو نظام است. در حقوق ایران، قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ با اتخاذ رویکردی جرم‌محور و احصایی، صلاحیت واقعی را عمدتاً به جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی، تمامیت ارضی و نیز جرایم مؤثر بر اعتبار پولی و اسناد رسمی دولت محدود کرده و هم‌زمان، آثار محکومیت و اجرای مجازات در خارج از کشور را در تعیین مجازات تعزیری مورد توجه قرار داده است. در مقابل، نظام حقوقی مصر نیز با پذیرش صلاحیت واقعی ، تأکید بیشتری بر اصل منع محاکمه و مجازات مجدد و محدودسازی تعقیب داخلی در صورت صدور حکم قطعی خارجی دارد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده‌ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه‌ای و اسناد قانونی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی، با تفسیر مضیق و استثنایی صلاحیت واقعی، در پی ایجاد تعادل میان ضرورت حمایت از حاکمیت دولت و رعایت اصول بنیادین عدالت کیفری هستند، هرچند در شیوه تنظیم آثار محکومیت خارجی و میزان انعطاف‌پذیری در اعمال صلاحیت، تفاوت‌های معناداری میان آن‌ها مشاهده می‌شود.