دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 3 3 2026 09 23 Obstacles to the Creation of Retaliation and their Nature in Iranian Criminal Law and the Jurisprudence of the Five Schools of Thought موانع ثبوت قصاص و ماهیت آن‌ها در حقوق کیفری ایران و فقه مذاهب خمسه 1 19 4489 10.22091/dclic.2025.14106.1118 FA عباس محمدخانی استادیار گروه حقوقِ دانشکده علوم انسانیِ دانشگاه ایلام، ایران، ایلام 0009-0001-6466-5858 امیر اعتمادی استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسیِ دانشکده‌ حقوق دانشگاه قم، ایران، قم 0000-0003-1748-4825 Journal Article 2025 10 05 Obstacles to the creation of retaliation are factors that prevent the creation of retaliation, and therefore, intentional felonies which in principle require retaliation, will be <em>Ta’eziri</em> if if one of these obstacles exists. In this article, using a descriptive-analytical method and by comparing Iranian criminal law with the jurisprudence of the five schools of thought, the obstacles to the creation of retaliation and their nature have been examined. These obstacles can be combined with the obstacles to criminal liability, because unlike the obstacles to criminal liability, which the non-punishment of the perpetrator due to her lack of responsibility and have no connection to the specific issue of retaliation, the obstacles to the creation of retaliation are factors that, despite criminal liability, only prevent the creation and establishment of retaliation. These obstacles are objective factors that hinder the creation of retaliation, regardless of the mental state of the perpetrator, and therefore the perpetrator's knowledge and ignorance of their existence will not have an effect on this matter. Furthermore, unlike the causes of lapse, as posterior factors that abolish retaliation after its creation, obstacles to the creation of retaliation, as anterior factors, prevent the creation of retaliation. In addition, obstacles to the creation of retaliation are different from obstacles to its implementation, because in the obstacles to the implementation of retaliation, despite the creation of retaliation and its failure to lapse, the implementation of retaliation is not possible forever or for a certain or uncertain period of time, and therefore, the obstacles to the creation of retaliation can be combined with the obstacles to its implementation. موانع ثبوت قصاص، موجباتی هستند که مانع پیدایش قصاص می‌شوند و لذا جنایات عمدی که اصولاً مستوجب قصاص است، در صورت وجود یکی از این موانع، تعزیری خواهند بود. در نوشتار حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی و از رهگذر مقارنه حقوق کیفری ایران با فقه مذاهب خمسه، موانع ثبوت قصاص و ماهیت آن‌ها بررسی شده است. این موانع با موانع مسئولیت کیفری قابل‌جمع هستند، زیرا برخلاف موانع مسئولیت کیفری که عدم مجازات مرتکب به دلیل فقدان مسئولیت در اوست و ارتباطی با بحث خاصِ قصاص ندارد، موانع ثبوت قصاص موجباتی هستند که با وجود مسئولیت کیفری، تنها موجب عدم ایجاد و استقرار قصاص می‌شوند. این موانع موجباتی عینی هستند که بدون توجه به وضعیت روانی مرتکب، مانع ایجاد قصاص می‌شوند و لذا علم و جهل مرتکب به وجود آن‌ها، تأثیری در این امر نخواهد داشت. افزون بر این، برخلاف موجبات سقوط به‌عنوان عوامل پسینی که قصاص را پس از پیدایش آن ساقط می‌سازند، موانع ثبوت قصاص به‌عنوان عوامل پیشینی مانع ایجاد قصاص می‌شوند. ضمن اینکه موانع ثبوت قصاص از موانع اجرای آن متفاوت است، چراکه در موانع اجرای قصاص با وجود پیدایش قصاص و عدم سقوط آن، اجرای قصاص برای همیشه و یا مدتی معلوم یا نامعلوم ممکن نیست و لذا می‌توان موانع ثبوت قصاص را با موانع اجرای آن قابل‌جمع دانست. https://dclic.qom.ac.ir/article_4489_cfea37958733713898b41f8e6162b3fb.pdf