دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 3 2 2026 06 22 Ethical Challenges of Criminalizing Action against the Government; with an Approach to Islamic Law چالش‌های اخلاقی جرم‌انگاری اقدام علیه حکومت؛ با رویکردی به حقوق اسلامی 98 124 4425 10.22091/dclic.2026.14956.1140 FA مهرانگیز روستائی استادیار گروه حقوقِ دانشکده ادبیات و علوم انسانیِ، دانشگاه ملایر، ایران، ملایر 0000-0002-3693-9269 Journal Article 2025 12 22 Legislators, in the process of criminalization - which is the use of penal instruments to achieve specific objectives - may find themselves in the dilemma of “the end justifies the means.” This risk is manifested in the criminalization of actions against the government more than other offenses; because the government, by using punishment to preserve itself, is in the midst of using punishment as an instrument, or penal Machiavellianism, or the separation of ethics from penal policy. This study, using a descriptive–analytical method, demonstrates that the common justifications for criminalizing such offenses include divine sovereignty, the sovereignty of perfect reason, natural sovereignty, consent, the ethics of responsibility and the rule of maintaining the system (ḥefẓ al-niẓām). Among these, the most ethical justification is a combination of the theory of the ethics of responsibility and a different reading of the rule of maintaining the system, which requires that only behaviors be criminalized that, firstly, cause "disruption" in the political system and pose a serious threat to its existence; secondly, criminally confronting that behavior is "necessary" to fulfill the responsibility of governing society and maintaining its existing order and organization; thirdly, the penal response given by the law must be “proportionate” to the disruption caused. Otherwise, criminalization would be immoral. A look at the list of crimes in Iranian criminal laws indicates that there are some instances of this type of criminalization, which makes it necessary to review them. قانون‌گذاران در فرآیند جرم‌انگاری که عبارت است از توسل به ابزار کیفر برای رسیدن به اهدافی مشخص، ممکن است در تنگنای «هدف، وسیله را توجیه می‌کند» قرار بگیرند. این خطر در جرم‌انگاری اقدامات علیه حکومت بیش از سایر جرائم نمود دارد؛ زیرا حکومت با استفاده از کیفر برای حفظ خود در مظان استفاده ابزاری از کیفر یا ماکیاولیزم کیفری یا جدایی اخلاق از سیاست کیفری قرار می‌گیرد. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی نشان می‌دهد توجیه‌های متداول برای جرم‌انگاری این قبیل جرائم عبارت‌اند از: فرمانروایی الهی، فرمانروایی عقل کامل، فرمانروایی طبیعی، رضایت، اخلاق مسئولیت و قاعده حفظ نظام. در این بین اخلاق‌گرایانه‌ترین توجیه، تلفیقی ازنظریه اخلاق مسئولیت و خوانشی متفاوت از قاعده حفظ نظام است که اقتضا دارد تنها رفتارهایی جرم‌انگاری شوند که اولاً موجب «اخلال» در نظام سیاسی باشند و موجودیتِ آن را با خطر جدی مواجه کنند؛ ثانیاً مقابله کیفری با آن رفتار برای انجام مسئولیتِ اداره جامعه و حفظ نظم و سامانِ موجود در آن، «ضرورت» داشته باشد؛ ثالثاً پاسخِ کیفریِ داده شده توسط قانون، با اخلالِ ایجاد شده «متناسب» باشد. در غیر این صورت جرم‌انگاری غیراخلاقی خواهد بود. نگاهی به سیاهه جرائم در قوانین کیفری ایران حاکی از وجود پاره‌ای مصادیق از این نوع جرم‌انگاری است که بازنگری در آن‌ها ضروری می‌نماید. https://dclic.qom.ac.ir/article_4425_8eed1d30ab2731cdcbc4749a0fd92058.pdf