دانشگاه قم آموزه‌های حقوق کیفری کشورهای اسلامی 3041-9964 3 1 2026 03 21 The Right to a Fair Trial at the Intersection of Constitutional and Criminal Law in Iran and Türkiye حق دادرسی منصفانه در تقاطع حقوق اساسی و حقوق کیفری ایران و ترکیه 72 99 3709 10.22091/dclic.2025.13276.1093 FA عبدالسعید شجاعی استادیار گروه حقوقِ دانشکده حقوق و علوم اجتماعیِ دانشگاه پیام‌نور، ایران، تهران 0009-0000-5575-035X آیت الله جلیلی استادیار گروه حقوق عمومیِ دانشکده حقوقِ دانشگاه قم، ایران، قم 0009-0002-2070-0170 Journal Article 2025 07 03 The right to a fair trial, as one of the fundamental cores of public law at the intersection of two key areas of constitutional law and criminal law, has been the subject of extensive structural and institutional analyses. A comparative study of this institution in the legal systems of Iran and Türkiye provides an opportunity to explore the theoretical, normative, and practical capacities in guaranteeing this fundamental right. The focus of this paper is on identifying the support mechanisms and points of difference or commonality in the application of fair trial in the two aforementioned systems with the aim of extracting adoptable models and designing a local model within the framework of Iranian domestic law. This research is written in an analytical-comparative manner, using library resources, legal documents and judicial procedures, and is organized within the framework of the theories of judicial justice, the rule of law and the system of procedural guarantees. The research findings show that despite the stipulation of the principles of fair trial in the constitutional and ordinary laws, both countries face institutional and interpretative gaps in the practical realization of this right. The Iranian legal system lacks an effective interpretative intermediary institution between the levels of legislation and implementation, while Türkiye, despite having a Constitutional Court and membership in the European human rights system, suffers from the problem of institutional independence and incomplete implementation of the Court's decisions. حق بر دادرسی منصفانه به‌عنوان یکی از هسته‌های بنیادین حقوق عمومی درتقاطع دو حوزه کلیدی حقوق اساسی و حقوق کیفری موضوع تحلیل‌های ساختاری و نهادی گسترده‌ای قرار گرفته است. مطالعه تطبیقی این نهاد در نظام‌های حقوقی ایران و ترکیه امکانی برای واکاوی ظرفیت‌های نظری و هنجاری و عملی در تضمین این حق بنیادین فراهم می‌آورد. تمرکز این جستار بر شناسایی سازوکارهای حمایتی و نقاط افتراق یا اشتراک در کاربست دادرسی منصفانه در دو نظام مذکور با هدف استخراج الگوهای قابل اقتباس و طراحی مدل بومی در چارچوب حقوق داخلی ایران است. این پژوهش به روش تحلیلی‌‌‌تطبیقی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی و رویه‌های قضایی نگاشته شده و در چهارچوب نظریه‌های عدالت قضایی، حاکمیت قانون و نظام تضمین‌های رویه‌ای سامان یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علی‌رغم تصریح اصول دادرسی منصفانه در قوانین اساسی و عادی هر دو کشور با خلأهای نهادی و تفسیری در تحقق عملی این حق مواجه‌اند. نظام حقوقی ایران فاقد نهاد واسط تفسیری مؤثر میان سطوح تقنین و اجراست، درحالی‌که ترکیه با وجود دادگاه قانون اساسی و عضویت در نظام اروپایی حقوق بشر از مشکل استقلال نهادی و اجرای ناقص آرای دیوان رنج می‌برد. https://dclic.qom.ac.ir/article_3709_af70aefe54f1340fec7077b382253557.pdf